Veel gasten vragen mij bij aankomst hoe ze Leiden het beste kunnen verkennen. Te voet is prachtig, maar er is een manier die de stad pas echt laat zien: vanuit het water.
Waarom een rondvaart meer laat zien dan een wandeling
Leiden heeft ruim 30 kilometer aan grachten en singels. Dat netwerk van water is door de eeuwen heen de ruggengraat van de stad geweest. Vanuit een boot ziet u gevels die u vanaf de straat nauwelijks opmerkt. Achterkanten van grachtenpanden onthullen tuinen, oude pakhuisdeuren en stenen trappen die rechtstreeks het water in lopen.
Bovendien rijdt er geen fiets langs u heen en hoeft u niet op te letten voor auto’s. U zit gewoon stil en de stad schuift aan u voorbij. Voor gasten die al een dag stevig hebben gelopen, is dat een welkome afwisseling.
Vertrekpunten en vaarroutes in de binnenstad
De meeste rondvaartboten vertrekken bij de Beestenmarkt of bij de Aalmarkt, beide op loopafstand van het centrum. Vanaf het hotel loopt u in ongeveer tien minuten naar de Beestenmarkt: u slaat de Breestraat in, passeert het stadhuis en volgt de bewegwijzering richting de haven.
Standaard rondvaarten duren tussen de 50 en 75 minuten. U vaart dan langs de Burcht van Leiden, onder de oude stadsbrug door en door de Rapenburg, de deftigste gracht van de stad. Op de Rapenburg staan de universiteitsgebouwen en het Academiegebouw, dat dateert uit de zestiende eeuw.
Sommige aanbieders varen ook door de Zijlsingel en langs de Morspoort. Dat zijn rustiger vaarwegen met minder toeristen, maar met net zoveel historische gelaagdheid.
Rondvaart of zelf varen: wat past bij u?
Wie liever zelf het roer in handen neemt, kan bij verschillende verhuurpunten een fluisterboot huren. Dat zijn kleine elektrische bootjes die u zonder vaarbewijs mag besturen. De maximumsnelheid is laag en de boten zijn goed te manoeuvreren, ook voor mensen zonder ervaring.
Het voordeel van zelf varen is de vrijheid. U stopt waar u wilt, keert om als u een mooie plek ziet en bepaalt zelf het tempo. Een fluisterboot is doorgaans per uur te huren. Reken op een bedrag tussen de 15 en 25 euro per uur, afhankelijk van het seizoen en de aanbieder.
Bij een begeleide rondvaart krijgt u uitleg van een gids. Dat is prettig als u meer wilt weten over de geschiedenis van specifieke gebouwen of de rol van de Rijn in de ontwikkeling van Leiden. Beide opties hebben hun eigen charme.
Wat u onderweg tegenkomt
Tijdens een rondvaart passeert u vrijwel altijd de Pieterskerk, die u vanuit het water van een andere kant ziet dan vanaf de Pieterskerk zelf. De toren steekt hoog boven de daken uit en geeft u een goed gevoel voor de schaal van de middeleeuwse binnenstad.
Verder komt u langs de Hortus Botanicus, een van de oudste botanische tuinen ter wereld. Vanuit het water ziet u de bomen en struiken over de muur hangen. De ingang van de Hortus ligt aan de Rapenburg 73 en is te voet bereikbaar na de rondvaart. De tuin is open van dinsdag tot en met zondag, van 10.00 tot 17.00 uur.
Op de Nieuwe Rijn liggen vaak historische platbodems en kleine zeilboten afgemeerd. Die horen bij het beeld van Leiden zoals het er al eeuwenlang uitziet. Sluitwerk van oude sluisdeuren langs de vaarroute, vaak van smeedijzer en soms al honderden jaar oud (zie ook https://www.tifahangensluitwerk.nl voor wie meer wil weten over historisch hang en sluitwerk), is een detail dat de meeste voorbijgangers missen maar vanuit het water goed zichtbaar is.
Rondvaarten in het laagseizoen
Een vraag die ik in de herfst en winter regelmatig hoor: vaart er dan nog iets? Het antwoord is ja, maar het aanbod is beperkter. De meeste aanbieders rijden van april tot en met oktober dagelijks. In november en december zijn er vaak alleen weekendvaarten of vaarten op afspraak.
Het laagseizoen heeft een eigen aantrekkingskracht. De grachten zijn rustiger, er zijn minder toeristen op de kades en de stad heeft een andere sfeer. Op een heldere winterdag, als de bomen kaal zijn en het licht laag staat, ziet u de gevels van de grachtenpanden bijzonder scherp.
Controleer altijd van tevoren of de gewenste aanbieder open is. Bel of kijk op de website van de betreffende rondvaartonderneming. Sommige aanbieders werken in het laagseizoen alleen met groepen of op reservering.
Combineren met een museumbezoek
Een rondvaart combineert goed met een bezoek aan een van de Leidse musea. Het Rijksmuseum van Oudheden ligt aan de Rapenburg, precies op de route van de meeste rondvaartboten. U kunt de rondvaart ‘s ochtends doen en daarna te voet naar het museum lopen, dat is een wandeling van minder dan vijf minuten.
Het Naturalis Biodiversity Center ligt iets verder van het water, aan het Darwinweg 2. Vanaf de Beestenmarkt loopt u er in ongeveer twaalf minuten naartoe. Naturalis is ook in het laagseizoen zeven dagen per week open, van 10.00 tot 17.00 uur.
Voor wie van stedelijke geschiedenis houdt, is het Museum De Lakenhal een logische keuze. Dat museum ligt aan de Oude Singel, ook bereikbaar vanuit het centrum. Na een rondvaart langs de historische grachten geeft een bezoek aan De Lakenhal de verhalen die u heeft gehoord een extra dimensie.
Praktische tips voor op het water
Hieronder een aantal zaken die handig zijn om van tevoren te weten:
- Reserveer op drukke dagen: in de zomer, tijdens Leidens Ontzet op 3 oktober en in de meivakantie zijn de rondvaarten snel volgeboekt. Boek dan een dag van tevoren.
- Kleding: op het water is het altijd iets koeler dan op straat. Neem ook in de zomer een extra laag mee.
- Toegankelijkheid: de meeste rondvaartboten zijn toegankelijk voor mensen met een rolstoel of beperkte mobiliteit, maar dit verschilt per aanbieder. Vraag dit vooraf na.
- Kinderen: kinderen tot 4 jaar varen bij de meeste aanbieders gratis. Voor kinderen van 4 tot 12 jaar geldt vaak een gereduceerd tarief.
- Betalen: de meeste aanbieders accepteren zowel pin als contant geld. Controleer dit bij reservering.
- Parkeren voor de rondvaart: als u met de auto naar het vertrekpunt rijdt, kunt u parkeren bij de P+R Haagweg of in parkeergarage Lammermarkt. Beide zijn op loopafstand van de Beestenmarkt.
- Honden: sommige rondvaartboten staan honden toe, maar niet alle. Vraag dit vooraf.
Veelgestelde vragen over rondvaarten in Leiden
Hoe lang duurt een standaard rondvaart in Leiden?
De meeste begeleide rondvaarten in Leiden duren tussen de 50 en 75 minuten. Dat is lang genoeg om de belangrijkste grachten te zien, maar kort genoeg om er daarna nog een museumbezoek of een wandeling aan toe te voegen. Sommige aanbieders bieden ook langere vaarten aan van anderhalf uur, waarbij ook de singels buiten de binnenstad worden aangedaan.
Kan ik ook ‘s avonds een rondvaart maken?
In de zomermaanden bieden sommige aanbieders avondvaarten aan. Die zijn populair vanwege het licht en de rust op het water. De stad heeft dan een andere sfeer dan overdag. In het voor- en naseizoen zijn avondvaarten minder gebruikelijk, omdat het vroeg donker wordt. Vraag bij de aanbieder naar de mogelijkheden en reserveer op tijd, want avondvaarten zijn snel volgeboekt.
Wat is het verschil tussen een rondvaart en een fluisterboot?
Bij een rondvaart zit u als passagier in een grotere boot en neemt een gids u mee langs de bezienswaardigheden. U hoeft niets te doen en krijgt uitleg. Bij een fluisterboot bestuurt u zelf een klein elektrisch bootje. U bepaalt de route en het tempo. Een fluisterboot is geschikt voor wie graag zelf op ontdekking gaat en niet gebonden wil zijn aan een vaste route of tijdschema. Beide opties zijn geschikt voor mensen zonder vaarervaring.