Als receptiemanager hoor ik elke dag dezelfde vragen. Waar kan ik parkeren? Is het Rijksmuseum van Oudheden open op zondag? Hoe ver is het lopen naar de Hortus? Ik ben geboren en getogen in Leiden en beantwoord die vragen met plezier, maar ik dacht: laat ik ze ook eens opschrijven. Want een goed voorbereide gast is een gelukkige gast, en een gelukkige gast geniet van elke minuut in deze stad.
Parkeren: doe het slim, doe het aan de rand
Dit is verreweg de meest gestelde vraag aan mijn balie. Leiden heeft een compacte binnenstad die grotendeels bestaat uit smalle grachtenstraten en eenrichtingsverkeer. Wie denkt de auto vlak bij de Pieterskerk te kunnen parkeren, komt bedrogen uit — of betaalt een fors parkeertarief in een van de centrumgarages.
Mijn advies is altijd hetzelfde: parkeer aan de rand van de stad en loop of fiets naar binnen. De P+R-locaties bij het Transferium Leiden zijn goed bereikbaar via de A4 en de A44. Vanaf daar rijdt een stadsbus u in een kwartier naar het centrum. Wie toch liever in een garage parkeert, kan terecht bij Garage Morspoort of Garage Lammermarkt — beide op loopafstand van de Breestraat. Reken op vijf tot tien minuten lopen naar de meeste bezienswaardigheden. Houd er rekening mee dat de tarieven in het weekend soms afwijken van doordeweeks.
De musea: meer dan alleen het Rijksmuseum van Oudheden
Leiden is een echte museumstad. Wie dat niet wist, staat vaak verbaasd te kijken als ik de lijst opsom. Het Rijksmuseum van Oudheden aan de Rapenburg is het bekendst en trekt terecht veel bezoekers. De Egyptische collectie is indrukwekkend, en de entreehal met de Tempel van Taffeh is iets wat u niet snel vergeet. Het museum is geopend van dinsdag tot en met zondag, van 10.00 tot 17.00 uur.
Maar er is meer. Het Naturalis Biodiversity Center aan de Darwinweg is een van de grootste natuurhistorische musea van Europa. Hier staat onder andere een van de best bewaarde T. rex-skeletten ter wereld. Kinderen zijn er dol op, maar ook volwassenen staan er met open mond voor. Voor wie van kunst houdt: Museum De Lakenhal aan het Oude Singel is een absolute aanrader. Het gebouw zelf, een voormalig lakenhal uit de zeventiende eeuw, vertelt al een verhaal. Openingstijden: dinsdag tot en met zondag, 10.00 tot 17.00 uur.
De Hortus Botanicus: een tuin met een geschiedenis
De Hortus Botanicus Leiden is de oudste botanische tuin van Nederland, opgericht in 1590. Dat is geen detail — dat is een verhaal. De tuin ligt aan het Rapenburg, op ongeveer tien minuten lopen van ons hotel als u via de Morsweg en de Morspoort gaat. U kunt ook de fiets pakken; er staan fietsenrekken vlak bij de ingang.
Wat de Hortus bijzonder maakt, is de combinatie van wetenschappelijke ernst en pure schoonheid. Er groeien meer dan zesduizend plantensoorten, verdeeld over buiten- en binnentuinen. De historische rozentuin en de Japanse tuin zijn seizoensgebonden hoogtepunten. De Hortus is geopend van maandag tot en met zondag, van 10.00 tot 17.00 uur, maar in de wintermaanden sluit hij iets vroeger. Bel van tevoren even als u in het laagseizoen komt — of vraag het mij aan de balie.
Grachtenrondvaart: Leiden vanaf het water
Wie Leiden echt wil begrijpen, moet de stad vanaf het water zien. De grachten zijn niet alleen decoratief; ze vertellen de geschiedenis van een stad die altijd om en met water heeft geleefd. Een rondvaart duurt gemiddeld vijftig minuten tot een uur en vertrekt vanuit het centrum, doorgaans bij de Beestenmarkt of de Aalmarkt.
Wat ik gasten altijd meegeef: de rondvaartboten varen het hele jaar door, maar in het laagseizoen zijn de vaarschema’s beperkter. Van november tot maart is het verstandig om vooraf te reserveren of te bellen. De vaart gaat langs de Pieterskerk, de oude universiteitsgebouwen aan het Rapenburg en de vestingwerken aan de rand van de binnenstad. Een gids vertelt onderweg over de rol van Leiden tijdens het Tachtigjarig Oorlog en over de befaamde pelgrims die vanuit deze stad naar Amerika vertrokken. Dat laatste gegeven haalt soms zelfs het internationale nieuws — de NOS berichtte al meermaals over de Leidse connectie met de Mayflower en de Amerikaanse geschiedenis die hier zijn wortels heeft.
Leiden in het laagseizoen: wat blijft open?
Dit is een vraag die ik specifiek in de herfst en winter veel hoor. Gasten vrezen soms dat de stad half gesloten is buiten het toeristische hoogseizoen. Dat valt gelukkig reuze mee. De grote musea — Naturalis, het Rijksmuseum van Oudheden, De Lakenhal — zijn het hele jaar open. De Hortus Botanicus heeft aangepaste openingstijden, maar is ook in de winter toegankelijk.
Wat u in het laagseizoen juist wint, is rust. De Pieterskerk, die gratis te bezoeken is, is op een doordeweekse ochtend in januari bijna voor uzelf. De Burcht van Leiden — een middeleeuwse ringburcht bovenop een kunstmatige heuvel midden in de stad — is altijd vrij toegankelijk en biedt een prachtig uitzicht over de daken. Looptijd vanaf ons hotel: ongeveer vijftien minuten via de Morspoort en de Breestraat. In het laagseizoen zijn ook de terrassen van de eetgelegenheden rondom de Pieterskerk en de Nieuwe Rijn rustiger, wat een prettig verschil maakt met de drukte van de zomermaanden.
Lopen door de stad: de route die ik altijd aanraad
Als gasten me vragen hoe ze Leiden het beste kunnen verkennen, geef ik altijd dezelfde wandelroute mee. Vertrek bij ons hotel, loop via de Morsweg naar binnen door de Morspoort — een van de weinige overgebleven stadspoorten uit de middeleeuwen. Sla linksaf naar het Rapenburg, de mooiste gracht van de stad. Loop langs de Hortus en de universiteitsbibliotheken richting de Pieterskerk.
Vanaf de Pieterskerk loopt u via de Kloksteeg naar de Breestraat, de hoofdwinkelstraat. Daar vindt u ook de ingang naar de Burcht. Daarna kunt u afdalen naar de Aalmarkt en langs de Nieuwe Rijn terugwandelen naar het centrum. De hele route is ongeveer vier kilometer en duurt op een rustig tempo anderhalf uur, exclusief stops. Met een bezoek aan de Hortus of een museum erbij bent u een halve dag verder — en dat is precies genoeg om het gevoel te krijgen dat u Leiden een beetje kent.
Tot slot
Leiden is een stad die beloont wie er de tijd voor neemt. Niet alles hoeft in één dag. Wie een nacht of een weekend blijft, merkt dat de stad pas echt zijn karakter laat zien als de dagbezoekers vertrokken zijn en de avond invalt over de grachten. Ik wens u een prettig verblijf — en mocht u bij aankomst nog vragen hebben, u weet me te vinden aan de balie.
